خوش آمدید

جستجو

تبلیغات





نیشابور بزرگ

     نیشابور بزرگ
    نِیْشابور   یا نیشاپور (به پهلوی:نیو شَهپُهْر، به معنی: ساختهنیک شاهپور) مرکز شهرستان نیشابور و یکی از شهرهای مهم و بزرگترین شهر خراسان بزرگ و استان خراسان رضوی پس از مشهد مقدس در شرق ایران است که در دامنه کوه بینالود قرار گرفته‌است. نیشابور از مهم‌ترین مراکز جمعیتی، فرهنگی، گردشگری، صنعتی و تاریخی شمال شرق ایران به شمار می‌آید و به عنوان یکی از نمادهای تاریخ و فرهنگ ایران مطرح شده‌است. طبق آخرین تغییرات در افزایش حریم شهری شهر نیشابورعلی طاهری. «فصل چهارم. جمعیت». در نگاهی به تاریخ و جغرافیای نیشابور. چاپ سوم. نیشابور: ابرشهر، ۱۳۸۸. شابک ‎۹۶۴-۹۶۰۷۶-۲-۵.و بر اساس سرشماری عمومی سال ۱۳۹۰ شمسی ۲۷۶،۰۸۹ نفر جمعیت دارد. فرمانداری نیشابور جزو فرمانداری‌های ویژه در ایران است.
    ریوند، نیسایه، ابرشهر، نیسابور، نشابور، شهر فیروزه، اُمُ البلاد خراسان، شهر شادیاخ از نام‌های قدیمی و دیگر شهر و منطقه نیشابور است. نیشابور در دوره ساسانیان، در حدود دهه‌های میانیِ سده یِ سومِ میلادی به فرمان شاپور اول تأسیس شد. در سال ۶۴۳ (میلادی) در زمان خلافت عمر بن خطاب فتح شد. نیشابور برای بار نخست در دوره طاهریان و بار دوم در اوایل دوره سلجوقیان به عنوان پایتخت ایران انتخاب شده بود. و در قرن یازدهم میلادی یکی از ده شهر بزرگ و پرجمعیت جهان بوده. در این دوره نیشابور با ۱۲۵ هزار تن جمعیت، هشتمین شهر پرجمعیت دوران خود بوده است. شکوفایی و شهرت این شهر و منطقهٔ آن بین سده‌های میانی ورود اسلام به خراسان تا دوره حمله مغول بوده و نیشابور در این سده‌ها پایتخت فرهنگی ایران شناخته شده‌است.
    حوزه علمی این شهر در دوران طلایی اسلام یکی از بزرگترین مراکز و موطن بسیاری از دانشمندان، شاعران، صوفیان و دیگر بزرگان بوده‌است، از این شهر همواره به عنوان یکی از مهم‌ترین و بزرگترین مراکز و شهرهای تمدن و فرهنگ اسلامی یاد می‌شود. مسلمانان - به خصوص تعدادی از صحابه - در این شهر مسجدهای بزرگی را بنا کردند. نیشابور یکی از مراکز علم و دانش اسلامی و نوآوری در دوران طلایی اسلام، مخصوصاً در دورهٔ خلافت عباسیان بود، اگرچه حمله مغول و تأثیرات پس از آن، به عنوان ضربه‌ای رکودکننده در تاریخ نیشابورو درپی آن تمدن اسلامی و ایران مطرح است. آنچه از نیشابور کهن باقی مانده‌است منطقه‌ای به نام کُهَندِژ ناحیه‌ای به وسعت ۳۵۰۰ هکتار، در جنوب شهر کنونی نیشابور است. نخستین پژوهش‌های باستان شناسی در نیشابور، از سال‌های ۱۹۳۵ و ۱۹۴۷ شروع شد و تا کنون نیز ادامه دارد.باقیمانده سلسله قاجار نیز در این شهر هنوز وجود دارند تعدادی از آنها در کوی نگارستان ساکنند وعدهای نیز در عبدلله آباد نیشابور ساکن هستند. دو روز ۲۵ فروردین و ۲۸ اردیبهشت در تقویم ایران به نام دو تن از مشاهیر جهانی اهل نیشابور، یعنی محمد عطار و عمر خیام نامگذاری شده‌است.
    نیشابور در قرون وسطی و در دوران طلایی اسلام یکی از بزرگترین شهرهای جهان، رقیب ایرانی بغداد و قاهره در جهان اسلام و مرکزخراسان بود.  در این دوران نیشابور از شهرهای شرق اسلامی به شمار می‌رفته که در دوره‌هایی از تاریخ اسلامی در علوم و توسعه آن جایگاهی ممتاز داشت. در این دوران نیشابور در عین حال که مأمن ایرانی‌تباران بوده‌است مهاجرانی از بیشتر نقاط جهان اسلام پذیرفته بود. این مهاجرت از فتح نیشابور تا حمله غزها و مغول ادامه داشته‌است. توجه دانشمندان بزرگ به این شهر و اقامت در آن، نیشابور را به یکی از مهم‌ترین مراکز علمی آن دوران تبدیل کرد.  نیشابور در گذشته به‌وفور نعمت، جمعیت فراوان، عمارتهای بسیار و باشکوه، معادن فیروزه، تعداد زیاد کاروان‌ها و کاروانسرای‌ها، رونق تجارت، کثرت مدارس و خانقاه‌ها، مساجد و کلیساها و تعداد بی‌شمار دانشمند و دیگر بزرگان مشهور بوده‌است. در اوائل دوره تمدن اسلامی مرکز خراسان و قدیم‌ترین پایگاه علوم اسلامی در ایران نیشابور بوده‌است. در دوره خلافت عباسیان نیشابور از مراکز تصوفو اسماعیلیه در ایران و خراسان و مذهب اکثریت مردمش شافعی و حنفیبوده‌است.
    لطافت هوا، آمادگی خاک و کانی‌های نادر (چون فیروزه، گوگرد، مس، نمک، گچ و...) موقعیت جغرافیایی این شهر که نیشابور را بر سر راه همه شهرهای خراسان و دیگر بخش‌های ایران قرار می‌دهد، امکانات اقتصادی، تجاری و فرهنگی ویژه‌ای فراهم آورده‌است که نیشابور را بدان مرحله از گستردگی رساند که در تمام ادوار پیش از حمله مغولان، آبادترین شهر خراسان و یکی از بزرگترین شهرهای ایران و جهان شود، چنان که پیش و پس از ورود اسلام به ایران، مرکز بزرگ مسیحیان ایران (نسطوری‌ها) و اقلیت کلیمیان بود و نیز پایتخت زرتشتیان به شمار می‌رفت. نشانه ها و شواهد امروزی که عبارت از خرابه های متعدد در اطراف شهر کنونی نیشابور است گستردگی این شهر را در زمان‌های قدیم، یعنی کهن شهرِ نیشابور را به خوبی نشان می‌دهد. نیشابور یکی از پایدارترین شهرهای ایران و خراسان است که بر سرجاده ابریشم قرار داشته‌است. قدمت شهرنشینی و پایگیری این شهر را به دوره ساسانی و دوران شاپور اول نسبت داده‌اند. اما برپایهپژوهش‌های باستان‌شناسی در نیشابور، این منطقه در هزاره سوم پیش از میلاد دارای ارتباط تجاری با دره سند در پاکستان و نیز منطقه بین النهرین بوده‌است و قدیمی‌ترین منطقه تاریخی و باستانی خراسان بزرگ است.
    این شهر بدین علت که چندین بار در مواقع مختلف کاملاً ویران گردید کمتر مورد شناسایی قرار گرفته‌است. نیشابور چندین بار توسط زلزله ویران گشته. از قرن سوم تا اوت ۱۹۲۸ (میلادی) نیشابور در محاصره زلزله بوده‌است. در طول این مدت زلزله‌های ویران کننده بر روی سازه‌ها دگر ریختی زمین به طور متواتر بر گستره شهر نیشابور وارد کرده‌است.
    اسلام دین اول نیشابور است. از سال ۶۴۳میلادی که این شهر توسط مسلمانان بدون جنگ فتح شد تا کنون، اسلام دین اول مردم این شهر به شمار می‌رود. زبان اکثریت مردم نیشابور فارسی است.زبان ترکی خراسانی، کردی، کرمانجی و عربی نیز رایج است. هنرهای رایج در نیشابور سفالگری، فرش بافی، فیروزه تراشی، کاشی‌کاری، نمدمالی و فرت‌بافی است.
    در بهمن ماه ۱۳۸۹ نیشابور در شبکه میراث معنوی جهان در سازمان یونسکو به ثبت رسید. این شهر دارای بناهای تاریخی و مذهبی بسیاری است که قابلیت گردشگری دارند. طبیعت نیشابور نیز از مراکز گردشگری در خراسان و ایران است. نیشابور از شهرها و پایتخت‌هایقدیمی ایران است و اکنون از نگاه جمعیتی، یکی از شهرهای پرجمعیت استان خراسان رضوی وایران است و یکی از فعال‌ترین شهرهایاستان خراسان رضوی در صنعت و اقتصاد است و دومین قطب صنعتی استان‌های خراسان به شمار می‌رود.
    مسافت شهر نیشابور از راه جاده ۴۴ با مشهد ۱۲۴ کیلومتر، تا تهران ۷۶۸ کیلومتر و تا فیروزه (نزدیکترین مرکز شهرستان به نیشابور از راه جاده) ۱۵ کیلومتر است. همچنین شهر کاشمر در ۱۳۰ کیلومتری جنوب نیشابور واقع شده‌است. نزدیک‌ترین پایتخت به نیشابور، عشق‌آباد، پایتخت کشور ترکمنستان با فاصله حدود ۱۹۰ کیلومتر است. با افتتاح ایستگاه قطار نیشابور در اول مرداد سال ۱۳۳۵ شمسی توسطمحمدرضا پهلوی، این شهر به راه‌آهن سراسری ایران متصل گشت.
    اقتصاد شهرستان نیشابور برپایه کشاورزی، دام‌پروری و صنایع استوار است. مهم‌ترین فراورده‌های آن گندم، جو، ذرت، پنبه، باقلا، صیفی‌جات، میوه‌های گوناگون و فراورده‌های دامی است. در شهر نیشابور کشاورزی شهری به صورت محدود و در شهرستان نیشابور کشاورزی صنعتی و سنتی رایج است. از ۸۳ نوع محصول تولیدی استان خراسان رضوی، ۷۶ نوع آن در نیشابور کشت می‌گردد و این شهرستان در تولید ۴۷ محصول رتبه اول تا سوم استان را دارا است. کاریزها، مهمترین منابع آبی و یکی از نشانه‌های ویژه نیشابور هستند که امروزه نیز اهمیت خود را حفظ کرده‌اند.
    نگاره‌ها و تصاویری از تاریخِ نیشابور
     
    طراحی خیالی بر اساس پژوهش‌های باستان شناسی ازنیشابور کهن
     
    نگاره‌ای از کتاب جامع التواریخدر مورد بنیان نهادن شادیاخ در نیشابور
     
    نسخه‌ای درکتابخانه ملی فرانسه، پیام آور چنگیز، خانِ مغول، به نیشابور
     
    نیشابور پس از حمله مغول،غازان در نیشابور سال ۱۲۹۴ میلادی.
     
    نیشابور در پایانِ دوره صفوی، یک طراحی دیگر از دروازه‌های نیشابور
     
    نقاشی از آرامگاه حکیم عمر خیام در نیشابور سال ۱۸۸۰ میلادی
    مردم
    زبان
    بیشتر مردم شهر نیشابور به فارسی با گویش نیشابوری سخن می‌گویند. این گویش شامل واژگان فارسی دری و پهلوی است که با لهجه نیشابوری بیان می‌شود. زبان‌های ترکی خراسانی، کردی گویش کرمانجی در برخی مناطق و روستاهای شهرستان نیشابور مجاور برخی شهرستان های دیگر نظیر قوچان و مشهد رایج است. همچنین زبان عربی در بین اهالی عرب و در حوزه‌های علمیه نیشابور رایج است.
    در دروه خلافت راشدین اموی و عباسی زبان رسمی مردم نیشابور عربی بوده‌است. این امر در بیشتر شهرهای بزرگ ایران در دوره اسلامی رایج بوده‌است. با این حال همواره زبان فارسی تکلم می‌شده‌است. دربارهٔ گویش فارسی زبانان نیشابور در این دوره مقدسی گفته‌است که
    زبان مردم نیشابور فصیح و قابل فهم بوده‌است، جز آنکه آغاز کلمات را کسره می‌دادند و یائی بر آن می‌افزودند. مانند: «بیگو»، «بیشو»، و سین ای بی فایده (به بعضی صیغه‌های فعل) علاوه می‌کردند. مانند «بخردستی»، «بگفتستس»، «بخفتستی» و آنچه به این می‌ماند. و در آن سستی و لجاجی بوده‌است. و می‌نویسد که این زبان برای خواهش مناسب است.
    همچنین مقدسی زبان مردم نیشابور را معیاری برای سنجش زبان‌های دیگر رایج در خراسان می‌دانسته‌است. در ذیل زبان مردم طوس و نسا می‌نویسد کهزبان طوس و نسا نزدیک به زبان نیشابوری بوده‌است.
    دین مردم نیشابور در دوره امپراتوری ساسانیان مزدیسنا بوده‌است. با فتح نیشابور توسط مسلمانان (سال ۶۴۴ میلادی) مردم نیشابور همانند همه جای ایران مسلمان شدند.
    اسلام دین اول نیشابور است. از سال ۶۴۳میلادی که این شهر توسط مسلمانان بدون جنگ فتح شد تا کنون، اسلام دین اول مردم این شهر به شمار می‌رود. با این حال در تاریخ نیشابور وجود اقلیت مسیحیان،زرتشتیان و یهودیان ذکر شده‌است. زرتشتیان در نیشابور قدیم در روستای گرینه و مسیحیان در باغک و یهودیان در دیه یهودیه ساکن بودند.
    در اواخر سده سوم هجری قمری نیشابور یکی از مراکز تبلیغ اسماعیلیه در ایران و خراسان بزرگ بوده‌است. اکنون اسماعیلیان نیشابور در دیزباد و گروهی نیز در شهر نیشابور زندگی می‌کنند.
    از سده سوم تا ششم قمری نیشابور از مراکز تصوف در اسلام به شمار می‌رفته‌است. بیشتر صوفیان و مشایخ صوفیه در نیشابور اهل سنت و پیروی مذهب شافعی بودند.
    شَهْ میر بنایی به جا مانده از دوران سلجوقی در جنوب شهر نیشابور است. گمان می‌رود که این بنا مکان مقدسی برای زرتشتیان بوده‌است که بعدها قبرستانی برای مسلمانان در اطراف آن ساخته شده.فریدون گرایلی این بنا را مقبره قَنبر از یاران علی بن ابیطالب می‌داند.
    آذَر بُرزین مِهر نام آتشکده‌ای در نیشابور در دورهٔ هخامنشیان بوده‌است. این آتشکده سومین آتشکده از سه آتشکدهٔ اساطیری- تاریخی مهم آیین زردشت است که در کنار آذر گشنسپ [āzar gošnasp] (آتش شاهان و رزمیان) و آذر فرنبغ [āzar farnbaq] (آتش روحانیان)، در مقام آتش کشت‌ورزان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.
    بنای کلیسای مسیحیان در قرون اولیهٔ اسلام، هنوز باقی بوده‌است. با حمله مغول، تمام سکنه، از جمله مسیحیان شهر کشته شدند و کلیساها تخریب شد و دیگر جایگزین و بازسازی نشدند. یکی از خیابان‌های اصلی شهر به نام خیابان مسیح نام دارد که در گذشته قبرستان و کلیسای مسیحیان در این خیابان قرار داشتند اما امروزه اثری از آنها نیست.
    مسجد جامع نیشابور تنها مسجد قدیمی بجای مانده از نیشابور قدیم است. این مسجد یکی از مساجد قدیمی و مهم شهر نیشابور و خراسان است. این مسجد بر اساس کتیبه تاریخی آنکه بر روی ایوان جنوبی نصب شده، در سال ۸۹۹ شمسی (۱۴۹۳ میلادی) با تلاش پهلوان علی کرخی فرزند بایزید، عصر سلطان حسین بایقرا، در دوره تیموریان در شهر نیشابور بنا شد. آرامگاه سعید بن سلام و ابوعثمان حیری از زیارتگاه‌های صوفیان در نیشابور است. آرامگاه مزبور در اراضی روستای ده شیخ واقع شده و برخی نام روستا را برگرفته از نام شیخ مغربی دانسته‌اند. این آرامگاه در سال‌های اخیر بازسازی شده و از تاریخ اولین بنای ساخته شده برآن یا بنای فعلی، اطلاع دقیقی در دست نیست. آرامگاه شیخ فریدالدین عطار نیشابوری در محله باستانی شادیاخ نیشابور از زیارتگاه‌های دیگر صوفیان در نیشابور است. جماعت خانه جماعت خانه دیزباد مهم‌ترین مرکز اسماعیلیان نیشابور است. در فاصله چند کیلومتری روستا و در میان ارتفاعات، محلی وجود دارد که بنا به روایتی قدمگاه امام علی و بنا بر روایتی دیگر، قدمگاه یکی از پیشوایان اسماعیلیه‌است. مردم روستا در آخرین جمعه مرداد ماه (یا یک روز خاص در فصل تابستان) به این مکان می‌روند و جشن نوحصار را در آنجا برگزار می‌کنند. قربانی کردن گوسفند و توزیع ناهار آماده بین خویشان از ویژگی‌های این جشن است.
    جمعیت
    طبق آخرین تغییرات در افزایش حریم شهری شهر نیشابور ۲۷۶٫۰۸۹ نفر و بر اساس سرشماری عمومی سال ۱۳۹۰ شمسی ۲۳۹۱۸۵ نفر جمعیت دارد و هم اکنون دومین شهر پرجمعیت استان های سه گانه خراسان پس از مشهد می باشد بنابر سرشماری سال ۱۳۸۵، تعداد جمعیت زنان ۱۰۲۲۵۹ نفر و تعداد مردان ۱۰۳۷۱۳ نفر است.
    مشاهیر
    به ترتیبِ سده داوود: اسقفِ مسیحیانِ نستوریِ نیشابور در دوره ساسانیان در سده پنجم میلادی بود. مزدک: درگذشته در ۵۲۴ یا ۵۲۸ پس از میلاد بود. رهبرِ نهضتی اجتماعی. کنارنگ: مرزبان ابرشهر و شهر مرکزی آن نیشابور در روزگار ساسانیان. تئودور: پزشک مسیحی در سده چهارم میلادی بود. به سفارش وی شاهپور دوم کلیسایی در نیشابور در سده چهارم میلادی بنا نهاد. به‌آفرید: بنیانگذار آیین. سنباد: شورشگر ضدِّ خلیفهٔ مسلمانان. شطیطه: بانوی صوفی. محمد محروق شورشگر ضدِّ خلیفهٔ مسلمانان. ابوبکر محمد ابن خزیمه حدیث شناس، مفسر قرآن و دانشمند مشهور مسلمانِ شافعی مذهب در سده سوم و چهارم هجری قمری اسحاق راهویه حافظ، محدث، مفسر و فقیه معروف مسلمان و شافعی در سده سوم هجری قمری ابوحمزه عبدالرحمان بن محمد صوفی در سده سوم هجری. احمد حرب صوفی و عارف، محدث و فقیه مشهور مسلمان در قرن سوم هجری حمدون قصار صوفی در سده سوم هجری و بنیان گذار مکتب ملامتیه. مسلم بن حَجّاج یکی از شخصیت‌های معروف علم حدیث و نویسندهٔ کتاب صحیح مسلم. فاطمه نیشابوریهبانوی صوفی. پسنده نیشابوری بانوی صوفی. عبدالله منازل محدث شافعی مذهب و صوفی معروف مسلمان در سده چهارم هجری قمری. ابوبکر ابن منذر نیشابوری دانشمند شافعی مذهب و مفسر قرآن در سده چهارم قمری. محمد مهران دانشمند مسلمان شافعی مذهب در سده چهارم هجری. ابوالحسن محمد عامری فیلسوف، منطق دان و دانشمند معروف در سده چهارم هجری ابوالوفا محمد بوزجانی ریاضیدان و منجم بزرگ ایرانی است در دوران طلایی اسلام. ابوعبدالله محمد حاکم: دانشمند سنی مذهب مسلمان، پیشوای علم حدیث، قاضی، مورخ و از یارانِ صحاح سته در سده چهارم و پنجم قمری ابومنصور عبدالملک ثعالبی: زبان شناس، نویسنده و تاریخ‌نگار ابن ابی الطیب: از پیشوایان اهل سنت و جماعت، دانشمند علوم قرآنی، مفسر قرآن و شاعر عرب زبان در سده پنجم هجری ابن ابی صادق: پزشک، فیلسوف و برجسته ترین شاگرد ابوعلی سینا و شارح آثار بقراط و جالینوس ابوالحسن باخرزی: شاعر و نویسنده در قرن پنجم ابو رشید سعید بن محمد: محدث، متکلم و دانشمند مسلمان در سده چهارم و پنجم هجری قمری علی واحدی: محدث، مفسر قرآن، زبان شناس، دانشمند مسلمان در سده پنجم هجری قمری ابوالفضل عبیدالله میکالیی: شاعر، محدث، ادیب، نویسنده و دانشمند معروف آل میکال در سده پنجم هجری قمری ابوسعید ابوالخیر: صوفی در قرن چهارم و پنجم قمری عبدالملک جوینی: متکلم، دانشمند و فقیه مسلمان شافعی مذهب احمد ثعلبی: مفسر و قاری قرآن، محدث، شاعر، دانشمند شافعی مذهب و زبانشناس مسلمان در سده چهارم و پنجم هجری قمری ابوعبدالرحمن محمد سلمی: صوفی، عارف و نویسنده عرب زبان در سدهٔ چهارم و پنجم هجری قمری عبدالکریم قشیری: از فیلسوفان مسلمان در سده چهارم و پنجم هجری قمری عبدالملک برهانی: شاعرِ فارسی زبان دربار سلجوقی عمر خیام: فیلسوف، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس در دورهٔ سلجوقی ابوالفضل احمد میدانی: زبان شناس ادیب شاعر و نویسنده عرب زبان محمد معزی: شاعری فارسی زبان دربار سلجوقی رضی‌الدین نیشابوری: دانشمند، فقیه، عارف و شاعر در قرن ششم قمری علی بن احمد سیفی: از شاعران و نثرنویسان نیمهٔ دوم قرن ششم هجری قمری محمد بکتاش: صوفی و بنیانگذار مکتب. محمد عطار: داروشناس، صوفی و شاعر فارسی زبان منجمه: بانوی اخترشناس و ریاضیدان در سده هفتم هجری قمری حسن جوری: از رهبرانِ قیام سربداران در قرنِ هشتم قمری حسن متکلم: ادیب، صوفی و شاعر در قرنِ هشتم قمری شریف نیشابوری: دانشمند علوم اسلامی، زبان شناس، شاعر، صوفی و عارف، نویسنده عرب زبان ر قرنِ هشتم قمری محمد بن یحیی سیبک: از شاعران معروف قرن نهم هجری، محمد مخدوم: از شاعران سده نهم هجری، دوره تیموری سعادت‌علی‌خان (میر محمد امین موسوی نیشابوری): سردار ایرانی تبارِ هندی و بنیانگذار سلسلهٔ نواب‌های اَوَدْهْ در شبه قاره هند میرحامد حسین موسوی: دانشمندِ مسلمانِِ علوم اسلامی در سدهٔ سیزدهم هجری قمری در هند عبدالجواد ادیب نیشابوری: ادب شناس، شاعر، محقق، مدرس و اندیشمند معروف دوره مشروطیت محمدتقی ادیب نیشابوری: از دانشمندان علوم اسلامی معاصر و شاعر فارسی زبان بدیع نیشابوری: یکی از پیروان مشهور باب و بهاالله حیدر یغما: کارگر و شاعر فارسی زبان محمدحسن فرحبخشیان: شاعر فارسی زبان فرخ تمیمی: شاعر فارسی زبان فریدون گرایلی: شاعر و پژوهشگر تاریخ یعقوب‌علی شورورزی: پهلوان همدوره با تختی نورعلی شوشتری: فرمانده ارشد سپاه پاسداران ایران اسماعیل شوشتری: وزیر دادگستری. نماینده مجلس پرویز مشکاتیان: آهنگساز، موسیقی‌دان، نوازنده سنتور محمدرضا شفیعی کدکنی: نویسنده. شاعر. پژوهشگر و استاد زبان فارسی حسین وحید خراسانی: مرجع تقلید شیعه دوازده امامی ایوب درودی: نویسنده، سیاستمدار و روانشناس معاصر فریدون جنیدی: نویسنده و مدرس دانشگاه. پژوهشگر و مورخ حسین صادقی: پزشک و جراح. شاعر محمد پروانه: شاعر و نویسنده امید مجد: شاعر و نویسنده. مترجم عبدالرضا کاهانی: کارگردان و فیلمنامه‌نویس ابوالحسن داوودی: کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس و تهیه‌کننده حجت بکائیان: کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس و تهیه‌کننده محمدرضا سرهنگی: نویسنده و تهیه‌کننده فیلم جلال مقدم: ناقد و نویسنده، بازیگر سینما محمد قاسم اخویان: هنرمند معماری باستانی محمدحسین رجایی خراسانی: نویسنده و پژوهشگر علوم دینی مجید زینلی: یکی از سم شناسان دوره معاصر محمد واعظی: یکی از معماران بزرگ نیشابور
    فرهنگ
    فرهنگ عامه مردم نیشابور، در سده‌های پیش ازحمله مغول به نیشابور، بیشتر به فرهنگ عربیِ ایرانی شده شباهت داشته و متمایز از فرهنگ جای‌های دیگر ایران بوده. این فرهنگ غنی موضوعات وسیعی را شامل می‌شده‌است.
    پس از حمله مغول به سلطنت خوارزمشاه، فرهنگ عامه مردم نیشابور نحت تأثیر حکومت صفویه و فرهنگ شیعیان قرار می‌گیرد و موضوعات آن به روزهای ویژه شیعیان و فرهنگ ایرانی، مراسم ازدواج، دعاها و موضوعات دیگر محدود شده‌است. بسیاری از آداب و رسوم و سنن مردم اراک و مردم نیشابور شبیه به هم می‌باشد.
    گروه‌های قومی
    در دوره تاریخی بین فتح نیشابور تا حمله مغول در نیشابور بزرگترین گروه قومی عرب بود. امروزه بزرگترین گروه قومی در شهرستان نیشابور مردم فارسی‌زبان هستند. مردم عرب در شهرستان نیشابور شامل خاندان‌های عربخانی، معاودان عراقی، سادات(هاشمی نژادها. موسوی. حسینی وقاضی..) هستند. مردم کرد در شهرستان نیشابور را ایل عمارلو و مژدگانلو تشکیل می‌دهند.عمارلو ها در دشت ماروش Maarus یا ماروسک Maaruzsk و مژدگانلو در قالیباف و سبیان شهرستان نیشابور می‌باشد. ترک‌ها شامل بیاتها می‌شوند شاخه بیات خراسان در منطقه سرولایت شهرستان نیشابور به مرکزیت روستای عبدالله گیو ساکن است. زبان مشترک همه این اقوام در نیشابور فارسی است. همچنین گروهی کوچک از بلوچ‌های مهاجر به نیشابور در روستای سگزآباد شهرستان نیشابور ساکن‌اند.
    ثبت در یونسکو
    در تیرماه سال ۱۳۸۹ یونسکو با توجه به بزرگی شهر نیشابور در نشست اجرایی ۱۷۰ خود، پیشنهاد برگزاری همایش نیشابور شهر پایدار ایرانی را مطرح کرد که هدف از آن بررسی و تحلیل جایگاه علمی و ادبی نیشابور و کمک به توسعه آن و تقویت پیوند آن با سازمان یونسکو است. همچنین این سازمان تصمیم گرفت بین نیشابور امروزین و تاریخ آن پیوندی پایدار برقرار کند.[۷۷][۷۸] همچنین از سوی یونسکو نیشابورپایتختِ علوم زمینِ ایران (دوره پنج ساله از ۲۰۰۵ میلادی) معرفی و وظیفه ارزیابی بین‌المللی علوم زمین کشور ایران را به این شهرستان سپرده شده‌است. یونسکو در سال ۲۰۱۰(۸تیرماه۸۹) همایش «نیشابور شهر پایدار ایرانی» را در نیشابور برگزاری کرد. در این همایش یونسکو اعلام کرد که نیشابور «پایدارترین شهر تاریخ ایران» است.
    سرود ویژه
    سرود ویژه نیشابور در روز ۲۵ فروردین ۱۳۹۰ برای بار نخست رونمایی شد. از یک مقدمه و سه قسمت تشکیل شده، که در ابتدای مقدمه صدای زنگ‌های بیم‌آور آمده که اشاره تاریخ نیشابور و سه تهاجم و ویرانگری است که در طول تاریخ، نیشابور و مردمش شاهد آن بوده‌است. صدای سازهای کوبه‌ای و شیون‌زنان نمایانگر مصیبت‌های ناشی ازاین تهاجمات است.
    مقام قسمت نخست سرود مینور است که اشاراتی به همایون نیز شده و قسمت دوم در شور و قسمت سوم در مقام ماژور نوشته شده‌است. ساخت سرود از خدابخش صفادل با آهنگ‌سازی احمد بیان است.
    ای پایتخت اول ایرانی من  
    ای آسمانت فرصت بارانی من
    ای پیشتاز علم و دانشگاه و فرهنگ  
    در دفتر ایران من شعری خوش آهنگ
    «فیروزه» ات نقش نگین مهربانی  
    اندیشه‌های مردمانت آسمانی
    روییده در هر گوشه ات گل‌های احساس  
    خرداد «بینالود» تو سرشار «ریواس»
    شرمنده از کردار خود «تاتار» و «چنگیز»  
    پاینده باشی ای «ابرشهر» هنرخیز
    در کوچه باغت مانده رد پایی از ماه  
    گل کرده در چشمان تو نام «قدمگاه»
    از آسمانت آمد و آرام رد شد  
    خورشید در چشم «قلمدان»ها رصد شد
    خوابیده در دامان تو مردانی آرام  
    چون «فضل» و «عطار» و «کمال الملک» و «خیام»
    بارانی از امید صبح روشن تو  
    سرشار گل اردیبهشت دامن تو
    ای باغ‌هایت تا همیشه غرق انگور  
    ای شهر ایثار و شهادت ای «نشابور»
    ای باغ‌هایت تا همیشه غرق انگور  
    ای شهر سرشار از کبوتر ای «نشابور»
    مکانهای فرهنگی
    موزه‌ها
    موزه حیات وحش نیشابور یک موزه شخصی است که از تاریخ ۸۱/۱۰/۲۸ در جنوب غربی کاروانسرای شاه عباسی نیشابور به نام «شکار در طبیعت» راه‌اندازی شده‌است. وهم اکنون نزدیک به ۴۵۰ گونه جانوران وحشی و شماری جانور منقرض شده تاکسیدرمی وجانورانی زنده مانند موش‌های آزمایشگاهی و مارهایی زیبا و ماهی‌های گوشت‌خوار نگهداری می‌شود. همچنین این تماشاگه نسکخانه (کتابخانه) ای کوچک دارد که نسک‌هایی (کتاب‌هایی) دربارهٔ شکار در طبیعت و محیط زیست وفیلم‌هایی دربارهٔ حیات وحش می‌باشد. کار شکار و تاکسیدرمی جانوران آن‌جا بیشتر به دست آقای حسین حصاری انجام شده‌است.
    موزه تخصصی خیام در نزدیکی آرامگاه خیام قرار دارد. در سال ۱۳۷۶ تأسیس شد و مالکیت آن دولتی است. زمینه اصلی فعالیت تخصصی این موزه ابزار و ادوات مربوط علم نجوم است.
    موزه کاروانسرای شاه عباسی نیشابور این کارونسرا در سال ۱۳۷۴ تبدیل به موزه هنرهای دستی مردم شناسی و تاریخ نیشابور شد.
    موزه شهر و مرکز اسناد تاریخی نیشابور این موزه در ساختمان شهرداری قدیم نیشابور که تبدیل به موزه هنرهای دستی و اسناد تاریخی نیشابور شد قرار دارد.
    هنر
    سفالگری
    نیشابور در دوران طلایی اسلام یکی از مراکز بزرگ صنعت سفالگری, کوزه گری و صنایع وابسته نیز به شمار می‌رفته‌است. سده سوم و چهرم هجری را اوج هنر سفالگری در نیشابور بوده‌است و نیشابور مهم‌ترین مرکز هنر و صنعت سفال گری در ایران و خراسان در این دوره بوده‌است.[۸۶] درسال ۱۹۸۸ میلادی- سال ۱۳۶۷ شمسی طی پژوهش‌های باستان‌شناسی در نیشابور پیشینه سفال گری در نیشابور مشخص شد.
    آثار سفالین کشف شده از نیشابور در موزه‌هایی موزه آبگینه و سفالینه و موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری می‌شود.
    پژوهشگران، بر این باورند که هنر برجای مانده در سفالینه‌های نیشابور، در ادامهٔ روند هنر دوره ساسانی بر روی فلز است که بررسی در مهارت ساخت و به کار بردن تزیینات و عبارات مختلف و تحول خط را بر روی سفالینه‌ها ممکن می‌سازد. هنر سفالگری نیشابور، علاوه بر تنوع در تکنیک‌های ساخت، دارای تنوع‌های تازه طراحی نقوش و خوشنویسی روی آن نیز هست که بیانگر قدرت و تسلط هنرمندان این هنر است. شکل لعاب‌دهی، کتیبه‌های زیبای ظروف به خط کوفی، تزیینات نقوش گیاهی، حیوانات و انسان و نیز توانایی در ترکیب‌بندی تصویری هر یک از این عناصر در ظروف، این بخش از هنر اسلامی را دارای برتری کرده‌است. علاوه بر این، رابطه معنوی کلمات و جملات که شامل احادیث می‌شود-نیشابور یکی از مراکز نشر علم حدیث در دوران طلایی اسلام به شمار می‌رفته است- از جمله ویژگیهای هنر این دوره‌است که به تزیینات صرف اکتفا نکرده و همسویی و معنادار بودن این هنر را دربر دارد. به سبب ویژگی‌های موجود در سفالینه‌های سدهٔ سوم و چهارم معروف به سفال سامانی، این نوع سفال به لعاب «گِلی» معروف شده‌است که بیش‌تر در شرق ایران، به‌ویژه نیشابور، ساخته می‌شده. صنعتگرانِ حوزه سفال سازی در نیشابور با ترکیب نقوش ساسانی و هنر خوشنویسی اسلامی سفالینه‌هایی را به وجود آوردند که در تاریخ بی نظیر است.
    فرش بافی (قالیبافی)
    صنعت قالی بافی در بیش از ۴۷۰ روستای شهرستان نیشابور و شهر نیشابور رواج دارد مهمترین مناطق قالیبافی حومه نیشابور در روستاهای شفیع آباد، گرینه، دررود، باغشن، خرو، بزغان، سید آباد، سرچاه، معدن و سلیمانی، اسحاق‌آباد و سلطان آبادو دستجرد از مهمترین مراکز قالیبافی نیشابور هستند. آمادگی و توانمندی نیشابور در بخش صنعت قالی بافی به گونه‌ای است که اقدام به بافتن قالی‌هایی با متراژ چند هزار متری و در نوع خود بزرگ‌ترین در سطح جهان می‌نماید. فرش مسجد شیخ زاید بن سلطان آل نهیان در شهر ابوظبی با ابعاد ۱۳۲ متر طول، ۴۲ تا ۴۸ متر عرض و ۲ میلیارد و ۳۰۰ میلیون گره، بزرگترین فرش دست باف ثبت شده در کتاب رکوردهای جهان است که به دست فرشبافان نیشابوری بافته شده‌است. فرش مسجد جامع سلطان قابوس در استان مسقط به سفارش سلطان قابوس اثر مشهور هنرمندان فرشباف نیشابوری است. طرح این فرش که در حدود ۵ هزار متر مربع مساحت دارد و از اتصال ۴۸ قطعه کوچک و بزرگ به یکدیگر تشکیل شده، از نقشه گنبد مسجد شیخ لطف الله اصفهان و ترکیب طرح افشان شاه عباسی و سایر نگاره‌های تزیینی ایرانی و اسلامی الهام گرفته‌است. فرش کاخ ریاست جمهوری ارمنستان با مساحت ۷۰ متر مربع فرش سفارش سفارت فنلاند در تهران به مساحت ۴۰ متر مربع
    در کارگاه‌های این شهرستان بافته‌اند. سومین فرش بزرگ جهان با مساحت تقریبی ۲ هزار و ۴۰۰ متر مربع که به سفارش سلطان عمان برای استفاده در مسجد امین این کشور سفارش داده شده است.
    نام چند طرح که در میان قالیبافان از عمومیت برخوردار است طرح‌های خراسانی، برگ بیدی، دهانه اژدر، شاه عباسی، لچک ترنج است.
    فیروزه تراشی
    با توجه به شهرت سنگ فیروزه نیشابور استخراج سنگ فیروزه یکی از صنعت‌های قدیمی و تراشیدن آن از هنرهای قدیمی اهالی این شهر به حساب می‌آید.شهرستان نیشابور که به شهر فیروزه شهرت دارد، دارای کانی‌های ارزشمندی از فیروزه می‌باشد که از بیش از ۲۰۰۰ سال پیش بهره برداری می‌شده‌است. فیروزه تراشی یکی از پیشه‌های قدیمی در استان خراسان و نیشابور است. و مراکز تراش فیروزه به فراوانی در بخش‌های گردشگری نیشابور و مشهد دیده می‌شود. اشکال پیکانی و مسطح از جمله تراش‌هایی است که طرفداران فراوان دارد. فیروزه یکی از ره‌آوردهای مهم نیشابور است و بازار پررونقی در استان‌های خراسان، و ایران دارد.
    معدن فیروزه در نزدیکی روستای معدن نیشابور است و از سطح زمین ۲۰۱۲ متر بلندی دارد. فیروزه یکی از ره‌آوردهای نیشابور به شمار آمده و فروشگاه‌های فراوانی در بخش‌های سیاحتی شهر نیشابور و مشهد این فیروزه را به شکل‌های گوناگون عرضه می‌کنند. افزون بر آن‌ها رنگ فیروزه‌ای یک رنگ نمادین برای نیشابور تلقی شده‌است و در دهه ۱۳۷۷ هجری از سوی شهرداری نیشابور تلاش‌هایی برای فیروزه‌ای کردن رنگ دیوارها و مغازه‌های خیابان‌های اصلی شهر نیز انجام گرفت.
    کاشی‌کاری
    هنر کاشی‌کاری در نیشابور کاربردی وسیع دارد. در بسیاری از بناهای مهم نیشابور از این هنر استفاده شده‌است. در این خط کاشی‌کاری‌ها از خط بنایی استفاده شده‌است. خط بنایی الهام گرفته از خط کوفیاست و در کاشی‌کاری و معماری اسلامی جایگاه ویژه‌ای دارد و در بناها و مساجد استفاده شده‌است. این نوع خط کاربرد زیادی در کاشی‌کاری و آجرکاری در نیشابور دارد. البته این هنر در نیشابور پیش از حمله مغول رواج داشته و امروزه دوباره رواج پیدا کرده‌است. نمونه ساختمان بدون تزیین کاشی‌کاری در نیشابور مسجد جامع این شهر است. در این بنا از هنر سنگ‌تراشی و آجرکاری استفاده شده‌است.
    استادان کاشی کار نیشابوری فقط به مرمت بناهای نیشابور اکتفا نکردند. در سال ۲۰۰۸ (میلادی) به دعوت وزارت فرهنگ تاجیکستان چند تن از استادان کاشی کار نیشابوری به نمایندگی از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی استان خراسان رضوی برای مرمت آرامگاه رودکی سمرقندی به تاجیکستان اعزام گشتند. کار گروه ایرانی در این مرمت بازسازی گنبد آرامگاه رودکی به مساحت یکصد متر مربع به سبک افلاک نما، با بهره‌گیری از کاشی فیروزه‌ای نیشابور بوده‌است.
    نمدمالی
    نمدمالی و نمد بافی که از هنرهایِ صنعتی و دستی پُررونق در استان‌های خراسان است در نیشابور و شهرستان نیشابور نیز رواج دارد.۴ کارگاه صنایع نمدمالی در شهرستان نیشابور فعال است. این هنر از گذشته در این منطقه رواج داشته که نقش نیشابوری بر روی نمدهای ایرانی گویای این موضوع است. به جز کارگاه‌ها نمدمالی در روستاهای شهرستان نیشابور به شکل سنتی رونق دارد.
    فرت‌بافی
    یکی از صنایع دستی نیشابور امروز و روستای بوژان فرت بافی (در گویش نیشابوری= فردبافی f,rad bāfi) است. فَرد تغییر یافته واژه بَرد است. هنر فرت بافی که از صنایع دستی با قدمت دیرینه در نزد نیشابوریان شناخته شده مرکز آن روستای بیشتر بوژان می‌باشد. فرت بافی شامل حوله‌های دستی، حمام، لباس، روانداز و... می‌باشد. این هنر بیشتر در بین زنان رواج دارد. فرت بافی یک هنر روستایی است که در شهرستانهای خراسان رضوی از جمله کاشمر، گناباد، سبزوار، نیشابور وتربت جام رایج بوده‌است و اکنون در حال فراموشی است. فرت در بین اهالی نیشابور قدیم به بَرد معروف بوده‌است و بَرد نیشابوری یکی از محصولات مشهور این هنر به شمار می‌رفته‌است. هنر «فرت‌بافی نیشابوری»(بَرد نیشابوری) به دست صنعت‌گران بافندهٔ نیشابور، -که در آن زمان‌ها در اوج شکوفایی و مرکز صنعتی، هنری و تجاری خراسان بود- به سایر نواحی خراسان بزرگ، گسترش یافته و پس از گذر از سده‌ها، امروز نیز در جای جای خراسان بزرگ به زندگی خود ادامه می‌دهد.
    پارچه‌بافی
    نیشابور یکی از مراکز سنتی پارچه بافی ایران است. اکنون در نیشابور ۲ کارگاه صنایع پارچه بافی فعال است. پیشینه پارچه بافی نیشابور در دوره اسلامی به اوج می‌رسد. در دوره ایلخانیان کارخانه متعدد پارچه بافی در نیشابور همانند دیگر شهرهای بزرگ ایران در آن زمان فعال بوده. پارچه‌های ابریشمی نیشابور در این دوره گرانبها بوده‌است تا حدی که در شهرهای مصر (سده هشتم میلادی/از جمله تنیس و دمیاط) گرانترین پارچه نوع نیشابوری بوده‌است. در زمینه هنر بافت پارچه در ایران سده‌های نهم و دهم هجری را عصر طلایی این هنر نامیده‌اند که نیشابور یکی از مراکز مهم و بزرگ بافت پارچه در این دوران بوده‌است.
    در سده‌های چهارم و پنجم قمری در نیشابور و مرو بهترین پنبه و پارچه با تارهای نخی تولید می‌شد. نیشابور در دورة ساسانی بازاری بزرگ برای تجارت پارچة ابریشمی بود.در دوره سلجوقیان مورخان شهرهای نیشابور، ری، یزد و کاشان را به عنوان مراکز عمدة پارچه بافی در ایران ذکر کرده‌اند.با حملة مغول به ایران در سدة هفتم و به دنبال آن برپایی حکومت ایلخانان، مراکز مهم بافندگی چون ری و نیشابور از بین رفت.از دوره تیموری بندرت منسوجی باقی مانده‌است. در این دوره، و پیش از آن، بسیاری از مراکز سنتی پارچه بافی ایران از جمله نیشابور، در یورش مغولان به نابودی کشیده شدند.
    آموزش
     
    افلاک نمای عمر خیام
    اداره آموزش و پرورش نیشابور که معاونت اداره کل آموزش و پرورش استان خراسان رضوی است از سازمان‌های مرتبط با آموزش در نیشابور است. یکی از مراکز پژوهشی در حال ساخت در نیشابور افلاک نمای عمر خیام است.
    دانشگاه‌ها و دانشکده‌ها
    دانشگاه نیشابور یکی از دانشگاه‌های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران در نیشابور قرار دارد. همچنین واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد خراسان رضوی در نیشابور در نیمه اول سال ۸۹ افتتاح شد.
    در اردیبهشت ماه سال ۱۳۶۴ یکی از واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی نیشابور افتتاح شد که اکنون یکی از مهم‌ترین واحدهای این دانشگاه به حساب می‌آید. دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهرستان نیشـابور یکی از دانشکده‌های دولتی ایران و تحت پوشش وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در شهر نیشابور است. این دانشکده با بیمارستان عمومی حکیم در نیشابور فعالیت گسترده‌ای دارد. از دیگر مراکز آموزش عالی و دانشگاهی در نیشابور می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: دانشگاه نیشابور واحدهای دانشگاه پیام نور در نیشابور، شهرها و بخش‌های مجاور دانشگاه جامع علمی کاربردی- واحد نیشـابور دانشگاه جامع علمی کاربردی- خیام مؤسسه آموزش عالی فنی مهندسی سبحان نیشـابور مؤسسه آموزش عالی ثامن نیشـابور دانشکده کشاورزی شهید رجایی دانشکده پرستاری دانشکده هنر نیشابور آموزشکده فنی وحرفه‌ای دختران نیشابور دانشکده و آموزشکده فنی پسران نیشابور مرکز تربیت معلم دانشور موسسه آموزش عالی ثامن نیشابور(عزیز دوراندیش)
    انجمن‌های هنری و علمی
    در نیشابور تعدادی از انجمن‌های ادبی مربوط به شعر و داستان فعال است. یکی از این انجمن‌های ادبی ویژه بانوان شاعر اهل نیشابور است.
    در زمینه هنر نمایش نیز در نیشابور انجمنی فعال با نام انجمن هنرهای نمایشی نیشابور برقرار است.. همچنین انجمن سینمای جوانان ایران شعبه‌ای در نیشابور دارد.
    با توجه به جایگاه علمی عمر خیام در علم ریاضیات و نجوم, در نیشابور سه انجمن مربوط به این موضوع فعال است. در زمینه علم ریاضیات, خانه ریاضیات عمر خیام در سال ۲۰۰۰ (میلادی) توسط مصطفی معین و دبیر کل یونسکو، در نیشابور هم زمان با سال جهانی ریاضیات بازگشایی شد.. در زمینه علم نجوم کانون نجوم عمر خیام و انجمن بین‌المللی علمی و فرهنگی عمر خیام در نیشابور فعال است. دیگر مراکز علمی و آموزشی در نیشابور: پژوهش سرای دانش آموزی (پدان) آموزشکده عالی فنی و حرفه‌ای سما - واحد نیشابور هنرستان بزرگ فنی و حرفه‌ای پسرانه دکتر علی شریعتی مدرسه دبیرستان نمونه دولتی حسینیان
    کتابخانه‌ها
    نیشابور یکی از مراکز کتابخانه‌های تمدن اسلامی در دورهٔ تاریخی میانه سده سوم تا حمله مغول به سلطنت خوارزمشاه بوده‌است. امروزه چهار کتابخانهٔ مهم در شهر نیشابور و ده کتابخانه در شهرستان نیشابورفعال است. تعداد اعضای کتابخانه‌های نیشابور در سال ۱۳۸۵ شمسی ۸۸۵۰ نفر و تعداد کتاب‌ها ۸۴٫۷۷۸ جلد کتاب اعلام شد. سالانه چند بار نمایشگاه‌های کتاب در نیشابور برگزار می‌شود. کتابخانه‌های نیشابور عمومی اند و تعدادی از آن‌ها در مسجدها یا مراکز آموزشی قرار دارند.
    ورزش
     
    ورزشگاه انقلاب نیشابور
     
    سایت پاراگلایدینگ در شهر دررود نیشابور
    تعدادی سالن‌های ورزشی در سطح شهر نیشابور وجود دارد که مالکیت آن‌ها دولتی خصوصی و سازمان تربیت بدنی ایران است. ورزش‌های هوایی، اسکیت، کوهنوردی،[۹۸] فوتبال، کشتی، سنگ نوردی،پاراگلایدینگ، بسکتبال، والیبال و دوچرخه سواری از جمله ورزش‌های پر طرفدار در نیشابور است.
    باستان‌شناسی
    اولین حفاری‌ها و پژوهش‌های باستان‌شناختی در نیشابور، از سال‌های ۱۹۳۵ (میلادی) و ۱۹۴۷ (میلادی) شروع شد و توسط هیئت ایران‌شناسی موزه متروپولیتن نیویورک، بر روی خرابه‌های شهر قدیم نیشابور -جنوب شرقی شهر کنونی نیشابور- انجام گردید و در سال ۱۹۶۶ میلادی ریچارد بولیت نیز برنامهٔ پژوهشی مدونی را جهت تعیین وضعیت و بازسازی محلات و بازارها، و محدودهٔ شهر قدیم نیشابور انجام داد. در سال ۱۳۴۳ شمسی یک هیئت باستان‌شناسی از طرف وزارت فرهنگ و هنر به سرپرستی سیف‌الله کامبخش‌فرد و امیر ماهانی، و در سال ۱۳۶۷ شمسی نیز هیأتی به سرپرستی سید محمود موسوی در قسمت‌هایی از شهر قدیم نیشابور اقدام به کاوش نمودند. بر اثر کاوش‌های به عمل آمده مشخص شد که نیشابور در سده‌های سوم تا هفتم هجری یکی از مهمترین و بزرگترین مراکز ساخت سفالینه‌های اسلامی در ایران بوده و سفال نیشابور با سفال شهرهایی چون ری و جرجان برابری می‌کرده‌است. در سال‌های (۱۳۸۰- ۱۳۷۸) کاوش‌های باستان‌شناختی محله شادیاخ نیشابور توسط هیأتی به سرپرستی رجبعلی لباف خانیکی شروع شد که تاکنون به صورت فعال و نیمه‌فعال ادامه دارد.
    آثار کف‌شده
     
    شطرنج نیشابوری (موزه متروپولیتن نیویورک) کشف شده در نیشابور (قرن ۱۲ میلادی)
    باستان شناسان در پی حفاری‌ها آثار زیادی از خرابه‌های نیشابور قدیم کشف کردند. این خرابه‌ها مورد دست برد حفاری‌های غیر مجاز توسط افراد ناشناس قرار می‌گرفت. نیروی انتظامی شهرستان نیشابور پایگاهی برای حفاظت از این خرابه‌ها دایر کرده‌است و اکنون به‌ندرت حفاری‌های غیر مجاز و اصولی اتفاق می‌افتد. بیشتر آثار مکشوفه تکه‌های سنگی. سفال. ظروف. اشیای کاخ‌ها و یک شطرنج نفیس بوده‌است. بخش‌هایی از کاخ شادیاخ و کهندژ نیشابور قدیم نیز کشف شد. یکی از آثار مهم کشف شده یک دست شطرنج مربوط به سده ۱۲ میلادی میلادی است. این مجموعه یکی از کهن‌ترین و کامل‌ترین مجموعه‌هایشطرنج ایرانی است. این مجموعه نفیس شامل هفده مهره فیروزه‌ای و پانزده مهره بنفش رنگ است که در موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری می‌شود.
    گردشگری
    با توجه به تاریخ نیشابور این شهر دارای بناهای تاریخی و مذهبی بسیاری است که قابلیت گردشگری دارند. این آرامگاه‌ها و بناهای تاریخی مورد بازدید گردشگران داخلی و خارجی است. از جمله مراکز گردشگری تاریخی نیشابور آرامگاه عمر خیام، آرامگاه و مسجد محمد محروق، مسجد چوبی، آرامگاه محمد عطار نیشابوری، آرامگاه کمال‌الملک و آرامگاه حیدر یغما است.
    طبیعت شهرستان نیشابور که در دامنهٔ رشته‌کوه‌های البرز و بینالود و مناطق کوهستانی قرار دارند، از مراکز طبیعت‌گردی به حساب می‌آید. شهرها و روستاهای دیزباد، خرو، بار، برفریز، دررود و بوژان و غار و کوه ابراهیم ادهم از جمله مراکز گردشگری طبیعی نیشابور است.
    مراکز اقامتی
    کاروانسر
    این مطلب تا کنون 27 بار بازدید شده است.
    منبع
    برچسب ها : نیشابور ,مراکز ,زبان ,هجری ,قمری ,میلادی ,هجری قمری ,شهرستان نیشابور ,فارسی زبان ,پنجم هجری ,پارچه بافی ,در دوران طلایی اسلام یکی ,زبان دربار سلجوقی ,متروپولیتن نیویورک نگهداری می‌شود ,جمله مراکز گردشگری ,
    نیشابور بزرگ

تبلیغات


    محل نمایش تبلیغات شما

پربازدیدترین مطالب

آمار

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

آخرین کلمات جستجو شده

تگ های برتر